İran-ABD İslamabad’da kalıcı ateşkesi görüşmeyi planlarken İsrail’in Lübnan’a atakları süreci zorluyor

ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a ataklarıyla başlayan savaşta 8 Nisan’da sağlanan süreksiz ateşkesin akabinde Tahran-Washington, Pakistan‘da kalıcı ateşkes için görüşmelere başlarken İsrail’in Lübnan’a hücumlarını sürdürmesi ve tarafların talepleri ortasındaki büyük farklılık sürecin kırılganlığını artırıyor.

ABD ile İran ortasında Pakistan arabuluculuğunda varılan ve İsrail’i de kapsayan ateşkesin akabinde taraflar İslamabad’da bir ortaya gelinmesi konusunda anlaştı.

Pakistan’da 11 Nisan’da yapılması planlanan görüşmelerde İran heyetine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın başkanlık etmesi, ABD’yi de Lider Yardımcısı James David Vance’in temsil etmesi öngörülüyor.

Görüşmelerde, çok boyutlu bir krize dönüşen savaşın akabinde ilan edilen süreksiz ateşkesin kalıcı hale getirilmesi hedeflenirken, tarafların birbirine sunduğu karşı metinler ve alanda yaşanan çelişkili açıklamalar, görüşmelerin gerçekleşme ihtimalini zora sokarken barış umutlarını da önemli formda sarsıyor.

?Trump’ın 15 unsurluk taleplerinde belirsizlik, İran’ın 10 unsurda ısrarı

Sürecin fitili, ABD Başkanı Donald Trump’ın “savaşı bitirmek” ismine masaya sürdüğü 15 unsurluk sert bir “çözüm paketiyle” ateşlendi.

Trump’ın “nihai teklif” olarak sunduğu bu metin; İran’ın tüm nükleer tesislerinin sökülmesini, mevcut uranyum stoklarının yurt dışına transferini, balistik füze programının kısıtlanması ve Hürmüz Boğazı’nın hiçbir fiyat talep edilmeksizin derhal dünya trafiğine açılmasını koşul koşuyordu.

Ancak Tahran idaresi, bu hususları “ulusal egemenliğe bir akın ve teslimiyet belgesi” formunda nitelendirerek reddetti. İran, Trump’ın 15 unsurluk teklifine cevap olarak kendi 10 unsurluk karşı metnini masaya koydu.

Tahran’ın bu karşı atağı, topraklarına yönelik bir daha taarruz düzenlenmeyeceğine dair kesin garanti verilmesini, yaptırımların kaldırılmasını, sivil nükleer programının tanınmasını ve dondurulan varlıkların iadesi ve tazminat üzere hususları içeriyor.

İran’ın teklifinde en dikkati cazibeli husus ise “Hürmüz Boğazı için yeni geçiş protokolünü” içeriyor. İran, bu süreçte Hürmüz Boğazı’ndaki gemilerden geçiş fiyatı alınmasını öngören yasa tasarısı hazırladığını duyurdu.

ABD idaresinin ateşkesin çabucak öncesinde 15 unsurluk planında ne tıp değişiklikler yaptığı ise tam olarak bilinmiyor.

ABD’den İran’ın 10 unsurluk teklifine ait çelişkili açıklamalar

Diplomatik meçhullüğü tepeye taşıyan gelişme ABD kanadında yaşandı.

Ateşkesin duyurulmasının akabinde Trump, toplumsal medya üzerinden İran’ın 10 unsurluk karşı teklifini “mantıklı ve üzerinde konuşulabilir bir zemin” biçiminde niteleyerek “barışa” yeşil ışık yaktı.

Trump’ın bu optimist bildirisi piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama sağlasa da Lider Yardımcısı Vance ve Beyaz Saray Sözcülüğü’nden taban tabana zıt çıkışlar geldi.

Beyaz Saray İran’ın taleplerinin mevcut haliyle “kesinlikle kabul edilemez” olduğunu ve Trump’ın “mantıklı” dediği teklifin masada yer alamayacağını savunarak Trump’ın açıklamalarını adeta tekzip etti.

Vance de talepleri “kabul edilemez” olarak niteledi.

Ateşkesin Lübnan’ı da kapsaması gerekliliği

Ateşkesin ilan edilmesinden sonra birinci büyük uyuşmazlık, arabulucu Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in açıklaması sonrasında yaşandı.

Şerif, İran’ın da 10 unsurluk teklifinde yer aldığı formda mutabakatın “Lübnan dahil her yerde” geçerli olacağını duyurarak Hizbullah-İsrail cephesinde de silahların susacağını ilan etti.

Bu açıklama bölgede sevinçle karşılanırken masada ABD’yi temsil edecek Lider Yardımcısı Vance’den yalanlama geldi. Vance, İsrail’in Lübnan’a taarruzlarının İran’la yapılan süreksiz ateşkesin bir modülü olmadığını savunarak Pakistan’ın açıklamasını inkar etti.

Washington’daki baş karışıklığının perde ardı ise dün CBS News’in Amerikalı yetkililere dayandırdığı bir haberle netleşti.

Habere nazaran Trump, başlangıçta ateşkesin bölge geneline yayılması için Lübnan’ın da kapsama dahil edilmesine onay verdi lakin bu tavır, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı kritik telefon görüşmesinin akabinde değişti.

Netanyahu’nun, Lübnan’a yönelik hücumların durmasının İsrail’in güvenliğini tehlikeye atacağı istikametindeki baskısı üzerine Trump, dönüş yaparak Lübnan’ın ateşkes dışında tutulması gerektiğini kabul etti.

Trump, daha sonra PBS’e yaptığı açıklamada, “Lübnan, Hizbullah nedeniyle dahil edilmedi. O sorun ayrıyeten halledilecek.” diyerek bu geri adımı doğruladı.

İran ile birlikte Türkiye, İspanya, Fransa, İngiltere, Çin, Rusya başta olmak üzere birçok ülke de ateşkesin Lübnan’ı kapsaması gerektiğini vurgularken İsrail, Lübnan’a taarruzlarını sürdürüyor.

İsrail’in Lübnan’a atakları ve ABD’den gelen çelişkili açıklamalar görüşmeleri belirsizleştiriyor

Tahran idaresi, ateşkesin devamının, İsrail’in Lübnan’a akınlarının durdurulmasına bağlı olacağına dair açıklamalar yaptı.

Son olarak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İsrail’in Lübnan’a akınlarının, ABD ile varılan ateşkes mutabakatının ihlali olduğunu belirterek, ateşkesi ihlal eden hücumların devamının, İran ve ABD ortasında planlanan müzakereleri “anlamsız” hale getireceği ikazında bulunarak görüşmelerin iptal olabileceğine işaret etti.

Meclis Başkanı Kalibaf da dün yaptığı açıklamada, süreksiz ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını ve ateşkes ihlallerinin “güçlü tepkiler” doğuracağını söz ederek, ABD’ye “Ateşi çabucak söndürün.” davetinde bulundu.

Kalibaf, daha sonra tekrar yaptığı açıklamasında, birebir davetlerini “Zaman daralıyor.” sözleriyle tekrar paylaştı.

Tüm bu gelişmeler ışığında, 11 Nisan’da İslamabad’da yapılması planlanan görüşmeler kritik bir dönüm noktası olarak görülse de hem Lübnan’a devam eden hücumlar hem ABD tarafındaki çelişkili açıklamalar, diplomatik tabanı zayıflatırken müzakerelerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini bile bilinmeyen hale getiriyor.