Trump’tan ABD müzakerecilerine: ‘İran’la muahede için tez etmeyin’

ABD Başkanı Donald Trump, bir mutabakatın yakın olduğuna ait haberlerin akabinde müzakerecilere “bir muahedeye çabuk etmemelerini” söylediğini açıkladı.

ABD medyasına nazaran görüşülen muahede, 60 günlük bir ateşkes uzatmasını, Hürmüz Boğazı’nın yine açılmasını ve İran’ın nükleer programına ait daha fazla müzakereyi içeriyor.

Trump, toplumsal medya paylaşımında görüşmelerin “yapıcı” formda ilerlediğini lakin “her iki tarafın da vakte muhtaçlığı olduğunu ve işin gerçek yapılması gerektiğini” söyledi.

Trump, 23 Mayıs’ta günü bir mutabakatın “büyük ölçüde müzakere edildiğini” söylemiş, bu da savaşın sonunun yakında duyurulabileceğine dair spekülasyonlara yol açmıştı.

İran medyasındaki haberlerde ise muhtemel mutabakatta hâlâ “bir ya da iki” uyuşmazlık noktası bulunduğu belirtiliyor.

İranlı yetkililer de hafta sonu boyunca görüşmelerde ilerleme kaydedildiğine işaret etmişti lakin İran Dışişleri Sözcüsü İsmail Bekayi, bunun kilit hususlarda mutabakata varıldığı manasına gelmediğini söyledi.

Gündeme gelen anlaşma Cumhuriyetçi Parti içinde görüş ayrılıklarına yol açtı; kimi siyasetçiler bunun İran’a karşı fazla yumuşak olduğunu savunuyor.

Senatör Ted Cruz muahedenin “felaket bir hata” olacağını söylerken, Senato Silahlı Hizmetler Komitesi Başkanı Roger Wicker, 60 günlük bir ateşkesin “Destansı Öfke Operasyonu ile elde edilen her şeyi boşa çıkaracağını” söz etti.

Ancak Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi üyesi Mike Lawler, idarenin “rejimin kalan ögelerini bir müzakereye, gerçek bir müzakereye zorlamayı başardığını” söyledi.

ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta İran’a geniş çaplı hücumlar düzenleyerek Orta Doğu genelinde çatışmalara yol açtı.

İran ABD-İsrail bombardımanına, İsrail’e ve Körfez’deki ABD müttefiklerine taarruzlar düzenleyerek karşılık verdi.

Nisan ayında görüşmeleri kolaylaştırmak gayesiyle bir ateşkes ilan edildi ve taraflar ateşkese büyük oranda uydu.

‘Hata olmamalı’

Trump, 24 Mayıs’ta günü toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, müzakerelerin “düzenli ve yapan bir biçimde ilerlediğini ve vaktin kendi taraflarında olduğunu göz önünde bulundurarak temsilcilerine bir muahede için çabuk etmemelerini söylediğini” belirtti.

“Her iki tarafın da vakte muhtaçlığı var ve işi hakikat yapmalılar. Kusur olmamalı!”

Trump ayrıyeten İran’ın nükleer silah geliştiremeyeceğini “anlaması gerektiğini” söyledi.

ABD ve İsrail bunu uzun vakittir talep ediyor.

ABD ve müttefikleri İran’ın nükleer silah geliştirmeye çalıştığından şüpheleniyor, lakin Tahran nükleer programının sadece barışçıl hedefli olduğunu söylüyor.

ABD medyasındaki birtakım haberlere nazaran görüşülen mutabakat, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmesini de içerebilir.

İran’ın yaklaşık 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğu düşünülüyor; bu unsur nükleer güç üretiminde ve gereğince zenginleştirildiğinde silah yapımında kullanılabiliyor.

ABD başkanı, sosyal medya paylaşımında ayrıyeten Washington’un İran limanlarına yönelik ablukasının —Nisan başından bu yana yürürlükte olan— “bir muahede sağlanıp onaylanana ve imzalanana kadar tam güçle devam edeceğini” söyledi.

ABD bu ablukayı Tahran üzerinde baskı kurarak kendi koşullarını kabul ettirmek için uyguluyor.

İran ise buna karşılık Hürmüz Boğazı üzerindeki denetimini sürdürüyor ve dünya petrolü ile sıvılaştırılmış doğalgazının yaklaşık %20’sinin geçtiği hayati su yolunu fiilen kapalı tutuyor.

Bu durum global petrol fiyatlarının yükselmesine neden oldu.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio daha evvel müzakerelerde “önemli” lakin “nihai olmayan” ilerleme kaydedildiğini söylemişti.

Rubio, Hürmüz’le ilgili yeterli haberler olabileceğine işaret ederek, son 48 saatte kaydedilen ilerlemenin “geçiş fiyatları olmayan, büsbütün açık bir Hürmüz Boğazı” sonucunu doğurabileceğini tabir etti.

İran Dışişleri Sözcüsü Bekayi ise 23 Mayıs’ta devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, İran’ın “nihayetinde son bir muahedeye varılmasını sağlamak” emeliyle ek görüşmelere imkan tanıyacak bir “mutabakat zaptını” sonuçlandırma sürecinde olduğunu söyledi.

Trump da 23 Mayıs’taki paylaşımında bir “mutabakat zaptından” bahsetmişti.

Görüşmelere aracılık eden Pakistan Başbakan Yardımcısı İshak Dar, son müzakerelerin iyimserliğe imkan tanıdığını söyledi.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti. .